Lachy, Górale od Sącza czy Przed/Podkarpaccy Mazurzy – dylematy identyfikacji regionalnej Sądecczyzny.

Lachy, Górale od Sącza czy Przed/Podkarpaccy Mazurzy – dylematy identyfikacji regionalnej Sądecczyzny.

Mieszkańcy Sądecczyzny – historycznej i etnicznej otuliny Nowego i Starego Sącza, wyróżniali się na tle innych grup odmiennością kulturową. Już w 1861 Franz Foetterte zauważył, że jednym z wyznaczników jest lokalny ubiór: (…) „w niedziele noszą sukienną spódnicę w kolorze granatu, podobną do Sakmany krakowian, a nawet krótszą, gdzie taka spódnica nazywa się KURTKĄ, która obszyta jest dużą ilością lamówek i pasmanterii, ma czerwone klapy na podłokietnikach (…) Żony zakładają rodzaj węgierskiego Bekescha, z zielonego sukna” (…). Samych mieszkańców Sądecczyzny nazwał Mazurami Pod lub Przedkarpackimi, co wedle ówczesnego podziału etnograficznego oznaczało tyle co ludność polską „chodzącą do łacińskiego kościoła” i zamieszkującą przedgórze. Równolegle z austro-węgierskim etnonimem, w polskiej etnografii tych samych Mazurów Wincenty Pol mianuje Góralami od Sącza, wskazując także, że przez okolicznych nazywani są Równiakami – jako mieszkańcy równin. Zainteresowanie unikatowością mieszkańców Sądecczyzny dostrzegało wielu ludoznawców, historyków czy etnografów w tym Szczęsny Morawski, opisujący Góra-li ze wsi Słowikowa: „A lud jaki to tam ładny, jaki rześki. Kapelusik góralski z świecącym kutasikiem, granatowa gurmanka czerwono podszyta, a na czerwonym jej przez piersi rąbku i w koło pasa żółtych guziczków krocie i koło kieszeni wykrawanej i koło ręki, a w około czerwona sznurkowa wypusteczka (…)”. Używane po dzień dzisiejszy określenie Lachy Sądeckie, zostało zaproponowane przez Seweryna Udzielę. Jak pisał: „Stąd granica północna otacza nazwanych przez Pola Górali od Sącza, którzy sami siebie nazywają Lachami, a pod względem etnograficznym stoją pomiędzy góralami a Krakowiakami. Zamieszkują oni dolinę Dunajca aż po Gurków pod Cichowem”. Analizując zapiski terenowe pochodzącego ze Starego Sącza etnografa należało by się zastanowić, czy rzeczywiście mieszkańcy Sądecczyzny nazywali się Lachami, a samo określenie było endo czy egzoetnimem?

Podczas wykładu zastanowimy się kim jest współczesny Lach Sądecki? Czy nadal jego wyznacznikiem jest „tradycyjny”, „ludowy” ubiór. Dlaczego nazywa się go „krakowskim”, co oznacza przymiotnik „lachowski” i jak to się wszystko miało i nadal ma do kultury góralskiej ?

Wykład poprowadzi mgr Patryk Rutkowski, PTL O/Kraków Szkoła Doktorska Uniwersytet Śląski w Katowicach.
Absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego (geografia oraz etnologia i antropologia kulturowa) i Dwuletniego Studium Tańca – specjalizacja Taniec Ludowy organizowanego przez Nowohuckie Centrum Kultury. Wykładowca Kursów dla Instruktorów Tańca Ludowego, szkoleń oraz warsztatów dla zespołów folklorystycznych w Polsce i za granicą. Członek komisji artystycznej, konsultant zespołów. Choreograf i kierownik artystyczny Zespołu Regionalnego Mystkowianie. Właściciel firmy Szafa ETNOgrafa zajmującej się rekonstrukcją strojów ludowych. Ekspert Polskiej Sekcji CIOFF. Odznaczony Srebrnym Sądeckim Jabłkiem, Medalem Województwa Małopolskiego „Polonia Minor” oraz Odznaką „Zasłużony dla Kultury Polskiej”.